İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve üst düzey ABD’li yetkililerden gelen peş peşe açıklamalar, tarafların iki sayfadan kısa olan bir taslak metin üzerinde büyük oranda uzlaştığını ve nihai imzanın önümüzdeki birkaç gün içinde elektronik ortamda atılabileceğini ortaya koydu. Daha önce ABD Başkanı Donald Trump 39 kez “Anlaşmaya yakınız.” açıklaması yapsa da saldırılar devam etmişti. Ama bu sefer İran tarafı konuya dair resmi bir açıklama yaparak “anlaşma kapıda” dedi.
‘TEHDİT TERS TEPER SAVAŞA HAZIRIZ’
İran devlet televizyonuna konuşan Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, diplomatik müzakerelerin gücünü sahadaki askeri dirençten aldığını vurguladı. Altyapı tesislerine yönelik saldırı tehditlerine boyun eğmeyeceklerini belirten Erakçi, ABD tarafına “tehditlerin ters tepki yarattığı” mesajını ilettiklerini söyledi. Erakçi, “Eğer savaşa girmek istiyorsanız, biz tamamen hazırız.” diyerek İran’ın sahadan daha da güçlenerek çıktığını ve Batılı liderlerin bu kararlılık karşısında şaşkınlıklarını gizleyemediklerini belirtti.
MUTABAKATIN YOL HARİTASI VE KAPSAMI
Erakçi’nin açıklamalarına göre, müzakerelerin ilk aşamasını oluşturan bu mutabakat zaptı, iki ülke arasında eşitlik ve egemenliğe saygı ilkesine dayanıyor. Metinde, ABD’nin herhangi bir savaşı başlatan taraf olmama ve tehdit dilini kullanmama taahhüdü yer alıyor.
Fransız haber ajansı AFP’ye konuşan üst düzey bir ABD’li yetkili ise anlaşmanın sadece Washington ve Tahran’ı değil; Lübnan, İsrail ve Körfez ülkelerini de kapsayan geniş bir bölgesel çerçeveye sahip olduğunu doğruladı. Bu bağlamda öne çıkan maddeler şunlar:
♦ Bölgesel Savaşın Sonu ve Lübnan: Mutabakat, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sonlandırılmasını öngörüyor. Erakçi, İran’ın Lübnan’ı asla yalnız bırakmayacağını ve bu anlaşmanın İsrail’in Güney Lübnan’daki işgal ettiği alanlardan çekilmesini de içerdiğini net bir şekilde muhataplarına ilettiklerini belirtti.
♦ Hürmüz Boğazı ve Deniz Ablukası: Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik durumu ve deniz ablukasının kaldırılması mutabakat zaptında yer alıyor. Ekonomik kalkınma ve yeniden imar planlarının mekanizmaları ise gelecek müzakerelerde netleşecek.
♦ Dondurulmuş Varlıklar: İran’ın yurt dışında bloke edilen fonlarının serbest bırakılması için özel bir mekanizma kuruldu.
NÜKLEER DOSYA VE MUHTEMEL ENGELLER
Anlaşmanın en kritik unsurlarından biri olan nükleer program ve yaptırımların kaldırılması konusu ise ikinci aşamaya, yani nihai anlaşma sürecine ertelendi. İranlı kaynaklara göre, mutabakatın imzalanmasının ardından taraflar, İran’ın füze kapasitesine değinmeksizin, yalnızca nükleer program, yaptırımların kaldırılması ve tazminat mekanizmalarını içeren 60 günlük bir müzakere sürecine başlayacak. Erakçi, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum konusunun ancak İran içinde seyreltilmesi şartıyla masaya gelebileceğini yineledi. Sürecin sabote edilme riskine de değinen Erakçi, başta İsrail olmak üzere anlaşmanın düşmanları olduğunu ve bu çevrelerin provokasyonlarına zemin hazırlamamak adına detayların ancak nihai imzadan sonra “madde madde” açıklanacağını belirtti.
WASHINGTON VE BÖLGEDEN İLK TEPKİLER
Gelişmeler uluslararası kamuoyunda geniş yankı buldu. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, metnin nihai halini aldığını ve sonraki adımlar için iki tarafla da çalıştıklarını duyururken; ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, bu olası anlaşmanın “bölgeyi yeniden şekillendirme ve kalıcı barışın yolunu açma potansiyeline sahip olduğunu” vurguladı. Diplomatik kaynaklar, bu adımın Orta Doğu’daki dengeleri kökten değiştirebileceğini belirtiyor.
