İsviçre’de Katar’a ait Bürgenstock dağ tesisinde gerçekleştirilen görüşmeler, bir hafta önce üzerinde uzlaşılan mutabakat zaptı kapsamında yapılan ilk temaslar oldu.
Söz konusu mutabakat, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve ABD’nin müttefiki İsrail’in mart ayında işgal ettiği Lübnan da dahil olmak üzere tüm çatışmaların durdurulmasını öngörüyor. Ancak İran, Washington’un Lübnan’daki çatışmaları durdurma taahhüdünü yerine getirmediğini savunarak boğazı yeniden kapattığını ve pazar günkü görüşmelerde İran’ın nükleer programı gibi esas konuların ele alınmayacağını açıkladı.
Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, İran’ın Lübnan’daki müttefiki Hizbullah’a ve bu ayın başında emrettiği askeri tırmanışa atıfta bulunarak şu ifadeleri kullandı:
“İran, Lübnan’daki yüksek maaşlı vekil güçlerini derhal durdurmalıdır. Bunu yapmazlarsa İran’ı geçen hafta yaptığımızdan çok daha sert şekilde yeniden vuracağız!!!”
Fox News’in haberine göre Trump, verdiği bir röportajda daha da ileri giderek İranlı yetkililere, “Boğazı kapatırsanız ülkeniz kalmaz” dediğini ve su yolunun kontrolünü ele geçirmekle tehdit ettiğini söyledi.
İsviçre’de Katarlı arabulucuların katılımıyla gerçekleştirilen görüşmelerde Vance, Lübnan’daki şiddetin etkisini küçümseyerek çatışmaların sona erdirilmesi yönünde ilerleme kaydedildiğini belirtti ve “Bu tür süreçler her zaman biraz karmaşık olur” dedi.
Trump İran’ı tehdit etmeye devam ederken, Vance gazetecilere ABD Başkanının “İran halkıyla ilişkilerimizi dönüştürmek için yeni bir sayfa açmamızı istediğini” söyledi.
Taraflar görüşmeler sırasında ortak fotoğraf vermedi. Vance’in açıklamalarından önce İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi kısa süreliğine salona girerek arabuluculuk yapan Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’e sarıldı. Arakçi, salonun arka bölümünde bulunan Vance ile herhangi bir temas kurmadı.
İran, boğazın yeniden kapatılmasına Lübnan’ı gerekçe gösterdi
Cuma günü Lübnan’da yeni bir ateşkes ilan edilmiş olmasına rağmen çatışmaların sona erdiğine dair güçlü işaretler görülmedi. İran, bu nedenle Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını açıkladı. Boğazın yaklaşık dört ay kapalı kalması, tarihte küresel enerji arzında yaşanan en büyük aksaklığa yol açmıştı.
ABD’li yetkililer boğazın kapatıldığı iddiasını reddetti. Ancak ticari gemi takip verileri, açıklamanın deniz trafiği üzerinde anında etkili olduğunu gösterdi.
İran’ın duyurusunun ardından, konum bildiren vericileri açık halde boğazdan yalnızca küçük bir tanker geçti. Oysa son günlerde trafik, savaş öncesi seviyelere yaklaşmaya başlamıştı.
İran’ın Fars Haber Ajansı, askeri bir kaynağa dayandırdığı haberinde, yeni bir duyuruya kadar gemilere geçiş izni verilmeyeceğini bildirdi. Savaş boyunca birçok denizcilik şirketi, İran’ın izni olmadan bölgeden geçmenin fazla tehlikeli olduğunu savunmuştu.
İran, Lübnan’daki çatışmalar sona ermeden ve vaat edilen ekonomik kazanımları elde etmeden, nükleer programı da kapsayacak bir sonraki müzakere aşamasına geçilemeyeceğini açıkladı.
Boğazın kapanması petrol fiyatlarındaki düşüşü tersine çevirebilir
Savaş boyunca küresel ekonomiyi etkileyen birçok önemli gelişmede olduğu gibi, İran’ın boğazı yeniden kapattığını duyurması hafta sonuna denk geldi. Bu nedenle petrol fiyatları üzerindeki etkinin pazartesi günü piyasalar açıldığında görülmesi bekleniyor.
Trump, geçen hafta Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasının yol açacağı yüksek petrol fiyatlarının küresel ekonomik depresyona neden olmasını önlemek amacıyla mutabakat zaptını kabul ettiğini söylemişti. Son bir haftada petrol fiyatları savaşın başlamasından bu yana görülen en düşük seviyelere gerilemişti.
Vance, İsviçre’ye hareketinden önce nükleer dosyada ilerleme sağlanmasını umduğunu belirtmişti. Ancak görüşmelerin ardından İran devlet medyası, nükleer programın hiç gündeme gelmediğini duyurdu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de Washington’un Lübnan’da ateşkesi garanti altına alamadığını belirterek görüşmelerin yalnızca mutabakatın uygulanmasına odaklanacağını, bir sonraki aşamada ele alınması planlanan esas konuların masaya yatırılmayacağını söyledi.
Lübnan’da daha sakin bir gün
Mutabakat, İran’ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılması karşılığında uluslararası yaptırımların kaldırılması gibi konuların görüşüleceği 60 günlük bir müzakere süreci öngörüyor. Bu sorunlar çözülmeden önce İran, yaptırımlarda muafiyetler ve dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması gibi ilk ekonomik kazanımları elde etmeyi bekliyor.
CNBC'nin aktardığına göre İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ile yürütülen görüşmelerin ekonomik büyüme açısından güçlü bir temel oluşturabileceği konusunda iyimser olduğunu söyledi. Pezeşkiyan’a göre müzakerelerin ilk hedefi, İran’ın dondurulmuş varlıklarının bir bölümüne yeniden erişim sağlanması.
Pazar günü, Lübnan’da son dönemin en sakin günlerinden biri yaşandı. İsrail’in iki gün süren yoğun saldırıları ve Hizbullah’ın İsrail mevzilerine açtığı ateşin ardından gece saatlerine kadar büyük çaplı bir çatışma haberi gelmedi.
Mart ayından bu yana İsrail’in Hizbullah güçlerini hedef alan operasyonları nedeniyle Lübnan’da 1 milyondan fazla kişi evini terk etmek zorunda kaldı. Hizbullah, mart ayında Tahran’a destek amacıyla sınır hattından İsrail’e saldırılar düzenlemişti.
Lübnanlı yetkililer, cumartesi günü düzenlenen İsrail saldırılarında 20 kişinin öldüğünü açıkladı.
Lübnan ordusu ise pazar günü yaptığı açıklamada, uzman ekiplerin güneydeki kasabalara bırakılan ve ağırlıkları 1.000 ile 2.000 pound arasında değişen patlamamış İsrail bombalarını etkisiz hale getirmeye devam ettiğini bildirdi.
