Beyaz et sektöründe faaliyet gösteren 13 büyük firmaya yönelik yürütülen soruşturma kapsamında "suç işlemek amacıyla örgüt kurma" ve "fiyatları etkileme" suçlamalarıyla kayyum atanması, ekonomi dünyasında yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi. Sektör temsilcilerine yönelik organize suç kapsamında işlem yapılmasını köşesine taşıyan Nefes Yazarı Murat Muratoğlu, hukuken kara para aklama ve terör gibi alanlarda kullanılan kayyum müessesesinin ticari şirketler üzerinde uygulanmasının serbest piyasa ekonomisine büyük zarar vereceğini ileri sürdü.
Muratoğlu'nun bugünkü köşe yazısı şu şekilde:
Türk hukukunda kayyum müessesinin kullanıldığı yerler bellidir; kara para aklama, terör örgütüne destek, organize suç… Yani şirketin faaliyetlerinin “Suç gelirine dönüştüğü” iddia edildiğinde gündeme gelir.
Peki ne oldu? 13 tavuk şirketinin CEO’larına, yönetim kurulu başkanlarına, finans müdürlerine organize suç çerçevesinde işlem yapıldı. Suçları; “Suç işlemek amacıyla örgüt kurma” ve “Fiyatları etkileme.” Yani tavuk satan adamlara “Örgüt kurma” suçu…
***
Bir sürü patron bey vardı hatırlarsanız. Her ekonomi politikasını alkışlayan, her resepsiyona koşan, her kürsüde “Türkiye yatırım iklimi muazzam” diyen…
Faiz düşürülürken “Tarihi karar” diyen, faiz yükseltilirken yine “Tarihi karar” diye demeç veren… Salonlarda ayağa kalkıp dakikalarca alkışlayan…
Peki kümese kayyum atanmasını iş dünyası alkışlamayacak mı? Bu kayyum kültürü bir günde inşa edilmedi. Belediyelere atandı, sustular… Üniversitelere atandı, sustular… Vakıflara atandı, sustular…
Bence hep sussunlar! Bugün tavuğun kapısını çalan kayyum, yarın herkesin kapısını çalacak. İyi olacak!
***
Şimdi asıl soruya gelelim: Tavukçular gerçekten kartelleşti mi? Rekabet Kurulu 2025 Eylül’de zaten Banvit, Şenpiliç, Erpiliç, Lezita, Gedik, Hastavuk, Keskinoğlu’na tarihin en büyük gıda sektörü idari para cezasını kesmişti; yaklaşık 3.7 milyar TL...
Yani devletin elinde mekanizma vardı. İdari ceza vardı. Rekabet hukuku vardı. Şeffaf soruşturma vardı. Yapısal tedbir önerme yetkisi vardı. Kayyum nereden çıktı?
Peki tavuk fiyatları neden arttı? İnanır mısınız belki de fiyatı en az artan gıda maddesi kendisi…
Ayrıca; Yem maliyeti uçtu. Yem mısır, soya, buğday demek. Mısırın ve soyanın fiyatı dolar cinsindendir.
Enerji maliyeti uçtu. Tavuk çiftliği elektrikle ısınır, doğalgazla işler. Ekonomi yönetimi çıkıp bizzat söylemiyor mu enflasyonu enerji fiyatları uçurdu diye… Tavuk fiyatları yerinde mi sayacaktı haliyle…
Faiz uçtu. Tavukçu işletme kredisi çekiyor, çekemiyorsa nakdiyle dönmeye çalışıyor; ikisi de pahalı.
***
Bu girdilerin hiçbirini tavukçu manipüle etmedi. Bunların hepsi devletin kontrolünde… Yem dolara bağlı, doları kim yönetiyor? Faizi kim belirliyor? Enerjiye zammı kim yapıyor? Asgari ücreti kim açıklıyor?
Şimdi maliyetin gerçek sorumlusu devlet çıkıp, “Fiyat artışından siz suçlusunuz” diye tavukçuya kayyum gönderiyor.
Sıradaki kim? Süt sektörü mü? Ekmek üreticileri mi? Lastik üreticileri? Sigorta şirketleri? Bankalar? Eğitim kurumları? Hanisi?
***
Şimdi yatırımcı tarafına gelelim. Nitekim hikayenin en pahalıya patlayacak kısmı burası…
Banvit’in ana ortağı BRF GMBH… Brezilyalı dünyanın en büyük tavuk üreticilerinden biri… Başına gelenler pişmiş tavuğun başına gelmedi! Tek suçu Türkiye’deki yatırım ortamına güvenmekti.
Bilgilendirme notunda; “Türkiye’de stratejik gıda yatırımı yapmıştık. Bu sabah CEO’muzu sorguya aldılar, şirketimize kayyum atandı. Hisselerimiz çakıldı.” yazısını okuyunca ne düşünmüşlerdir acaba? Bu saatten sonra hangi yabancı parasını Türkiye’ye getirir acaba?
