Axios'un haberine göre ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile yakında imzalanacağını açıkladığı mutabakat zaptı (MOU), Hürmüz Boğazı’nın vergisiz bir şekilde derhal yeniden açılmasını ve İran’ın anlaşmaya uyumu doğrultusunda yaptırımların hafifletilmesini içeriyor.
Bölgesel istikrar açısından kritik önem taşıyan bu mutabakat, Lübnan da dahil olmak üzere mevcut ateşkes sürecini 60 gün boyunca uzatacak.
Bu süre zarfında taraflar arasında nükleer müzakereler yürütülecek. Metin, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokuna yönelik bir çerçeve içerse de İran nükleer programına ilişkin nihai adımlar, ikinci ve daha ayrıntılı bir anlaşmanın imzalanmasına bağlı olacak.
C-17'ler Avrupa'ya geliyor
Güncel duruma göre, metnin içeriği üzerinde tam bir mutabakat sağlanmış olsa da anlaşmanın yürürlüğe girmesi için liderlerin son onayı bekleniyor. Perşembe akşamı itibarıyla metnin İran tarafında üst düzey kabul gördüğü, ancak Dini Lider Müçteba Hamaney'in henüz nihai onayı vermediği belirtiliyor.
Trump, imza töreninin hafta sonu gerçekleşmesini beklediğini dile getirirken; İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Tahran'ın henüz kesin bir karar almadığını açıkladı.
Diğer yandan, ABD Hava Kuvvetleri'ne ait dört adet C-17 uçağının Perşembe günü Avrupa’ya hareket ettiği ve Başkan Yardımcısı Vance’in önümüzdeki günlerde Cenevre’de yapılması olası imza törenine katılımı için gerekli ekipmanları taşıdığı öğrenildi.
Perde arkası Netanyahu devre dışı
Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgilere göre, geçici anlaşma Çarşamba gecesi Katar Arabulucusu Ali Al-Thawadi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında saatler süren yoğun müzakerelerin ardından şekillendi.
Tahran'daki görüşmeler sırasında Al-Thawadi, Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile defalarca telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Trump'ın anlaşmanın tamamlandığına dair yaptığı resmi açıklama, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu için büyük bir sürpriz oldu.
Doğrudan bilgiye sahip ABD'li bir kaynağa göre Netanyahu, son günlerde süreçten tamamen habersiz bırakıldığı için bilgi toplamak amacıyla Trump yönetimine yakın dostlarını aramak zorunda kaldı.
Uranyum krizi ve Hürmüz
Mutabakat zaptı kapsamında İran, nükleer programına ilişkin belirli taahhütlerde bulunacak; bu taahhütlerin başında hiçbir zaman nükleer silah edinmemek ve zenginleştirilmiş uranyum krizini çözmek yer alıyor.
Kıdemli bir ABD'li yetkili, Trump'ın çözüm seçeneklerinden biri olarak, İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumunun BM müfettişlerinin gözetimi altında ülke içinde seyreltilmesini kabul ettiğini belirtti.
Arabulucu diplomat, metnin tüm nükleer konuların ayrıntılarına indiğini ve ABD’nin tüm taleplerini karşıladığını iddia etti. Ayrıca plan doğrultusunda, Hürmüz Boğazı'nın açılmasını takip eden 30 gün içinde savaş öncesi nakliye hacmine geri dönülecek ve buna karşılık ABD blokajı da kaldırılacak.
Dondurulmuş milyar dolarlar
Anlaşmanın en hassas noktalarından birini, İran'ın yurt dışında dondurulmuş olan milyar dolarlık varlıklarının akıbeti oluşturuyor. Metinde bu paraların serbest bırakılmasına dair detaylı bir açıklamanın yer alıp almadığı henüz netlik kazanmadı
İran, ilk anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte paranın bir kısmının derhal serbest bırakılmasını şart koşarken, ABD yönetimi ödemelerin dilimler halinde ve uyum sürecine göre yapılacağını savunuyor.
