Irak’ta siyasetçi, milletvekili ve bürokratlara yönelik yolsuzluk operasyonları ülkenin gündemine oturdu. Bağdat’taki Yeşil Bölge’ye yapılan baskınlar, evlerden çıkan para ve altın görüntüleri, Irak’ta 2003 sonrası kurulan düzenin yeniden tartışılmasına yol açtı. Ancak operasyonların yalnızca yolsuzluk dosyası olarak okunması tabloyu eksik bırakıyor. Irak’ı yakından takip eden gazeteci Cevat Gök’e göre, önümüzdeki dönemin asıl başlığı Haşdi Şabi’nin silahsızlandırılması olacak.
'YOLSUZLUK YENİ BİR MESELE DEĞİL'
Gök, Aydınlık’a yaptığı değerlendirmede, Irak’ta yolsuzluğun yeni bir mesele olmadığını belirtti.
Gök, “Irak’ta bu yolsuzlukların yapıldığı halk tarafından biliniyor. Parlamento da bakanlıklar da bu işin içinde konuşuluyor. Para çalma, para kaldırma olayı Irak’ta çok var. Özellikle Nuri el-Maliki döneminde bu durum adeta normalleşmişti.” dedi.
Başkent Bağdat başta olmak üzere ülke genelinde yürütülen operasyonlarda çok sayıda siyasetçi, milletvekili ve üst düzey kamu görevlisi gözaltına alındı. Irak basınına yansıyan bilgilere göre operasyonlarda milyonlarca dolar, milyarlarca Irak dinarı, altın ve çok sayıda gayrimenkule ilişkin belge ele geçirildi. Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, yolsuzluktan geri alınacak paralar için özel bir hesap oluşturulması talimatı verdi.
Gök’e göre operasyonlar Irak halkında karşılık buluyor. Ancak dosyanın yalnızca “temiz eller” başlığıyla sınırlandırılması doğru değil:
“Başbakan Ali ez-Zeydi, Amerika’yla daha sıkı çalışmak zorunda olduğunu biliyor. Irak’ta başbakan olan birinin Amerika’yı göz ardı etme şansı yok. Petrol gelirleri, mali sistem ve maaşlar bakımından Washington’un etkisi ortada. Maaşları veremezsen millet indirir seni. Bu yüzden hükümet, Amerika’yı dikkate almak zorunda.”
FOTOĞRAFLARIN VERDİĞİ MESAJ
Irak’ta yolsuzluk operasyonlarının hedef aldığı isimler arasında İran’a yakın çevrelerin ağırlıkta olması dikkat çekti. Bazı ev baskınlarında para yığınlarının, arka planda İran liderlerinin ve Kasım Süleymani’nin fotoğraflarıyla birlikte görüntülenmesi Bağdat’ta ayrıca tartışma yarattı. Bu kareler yalnızca adli operasyon görüntüsü değil, siyasi mesaj olarak da okundu. Yolsuzluk dosyalarının kamuoyuna servis edilme biçimi, Irak’ta İran etkisi, Şii siyasi ağlar ve silahlı gruplar tartışmasını yeniden öne çıkardı.
Cevat Gök ise meseleyi doğrudan “İran tasfiyesi” olarak adlandırmanın aceleci olacağını vurguladı:
“Yolsuzluk operasyonlarında özellikle İran’a yakın görünenlere yönelik bir ağırlık var. Görünen bu. İçlerinde Sünniler de var, Şiiler de var ama ağırlıklı olarak Şiiler öne çıkıyor. Sonuçta hükümette de Şiiler ağırlıkta. Halk bu operasyonlardan memnun. Fakat Irak’ta Amerika’nın beklentileri doğrultusunda hareket eden bir hükümet görüntüsü de var. Buna rağmen bu adımların temel hedefinin doğrudan İran’ı zayıflatmak olduğunu düşünmüyorum. Esas sıkıntı Haşdi Şabi’nin silahsızlandırılmasıdır.”
ZEYDİ'NİN İKİ HEDEFİ
Başbakan Zeydi’nin Şarku’l Avsat’a verdiği röportaj da bu başlığı güçlendirdi. Zeydi, yolsuzlukla mücadele kararından ve silahların yalnızca devletin elinde toplanması hedefinden geri dönüş olmayacağını söyledi. “Devlet dışında silah taşıyan hiçbir yapıya izin verilmeyecek.” diyen Zeydi, yıl sonunda “Ulusal Egemenlik Konferansı” ilan edeceklerini açıkladı.
Bu açıklama, operasyonların yalnızca mali soruşturma olmadığını gösterdi. Bağdat yönetimi, yolsuzlukla mücadele ile silahlı grupların devlet denetimine alınmasını aynı siyasi programın iki ayağı olarak sunuyor.
'İKİNCİ DÖNEM İSTEMİYORUM'
Zeydi’nin “ikinci dönem aday olmayacağım” ve “siyasi parti kurmayacağım” mesajı da dikkat çekti. Irak Başbakanı, seçim hesabı yapmadan ilerleyeceği izlenimi veriyor. Maaş almayacağını ve hediye kabul etmeyeceğini açıklayan Zeydi, yolsuzlukla mücadeleyi kişisel siyasi geleceğinin önüne koyduğu mesajını veriyor.
'ASIL MESELE HAŞDİ ŞABİ'
Gök, Haşdi Şabi’nin tek parça bir yapı gibi görülmemesi gerektiğini söyledi:
“Haşdi Şabi iki türlü. Birincisi Sistani’nin çağrısıyla ortaya çıkan türbeler Haşdi Şabisi. Bir de İran’la çalışan grup var. Asıl karşı olunan, İran’la çalışan yapılar. Sistani’ye bağlı olanların sayısı daha az. İlk silah bırakanlar da o gruptan. Tartışma daha çok Suriye’ye giden, Şam’da çatışan, Seyyide Zeyneb Türbesi hattında faaliyet gösteren İran eksenli gruplar üzerinden yürüyor.”
Irak hükümeti, daha önce Seraya es-Selam, Asaib Ehl el-Hak ve İmam Ali Tugayları gibi bazı gruplardan silah teslim alındığını duyurmuştu. Ancak silahların tesliminden daha kritik konu, bu grupların kendi savaşçıları üzerindeki örgütsel bağının koparılması. Bağdat, devlet içinde devlet görüntüsüne son vermek istiyor.
Gök’e göre bu süreç sertleşebilir, ancak doğrudan çatışma kaçınılmaz değil:
“Onlara yönelik bir operasyon görünüyor. Bir ay içinde adımlar gelebilir. Sıkıntılı bir süreç bekliyor. Ama sonunun iyi olacağını düşünüyorum. Iraklılar uzlaşmayı bilir. Doğrudan fesih değil, entegrasyon modeli olabilir. Gönüllü olanlar orduya katılır. Bu, silah bırakma ya da tamamen tasfiye şeklinde değil, devlet kurumlarına katılım şeklinde ilerleyebilir.”
HALK DESTEĞİ BÜYÜYOR
Irak’ın denklemi Türkiye’den farklı. Ülke 2003’ten bu yana ABD işgalinin kurduğu siyasi ve mali mimari içinde yönetiliyor. Aynı dönemde İran da Şii siyasi partiler, milis yapılar ve dini ağlar üzerinden güçlü bir etki alanı kurdu. Bu nedenle Bağdat’taki her büyük operasyon hem iç düzen mücadelesi hem de ABD-İran rekabeti üzerinden okunuyor.
Ancak yolsuzluğun gerçekliği de görmezden gelinemez. Irak, petrol zengini olmasına rağmen yıllardır kamu kaynaklarının yağmalanması, altyapı eksikliği ve kurumsal çürüme ile boğuşuyor. Kerkük’te AA’ya konuşan vatandaşların operasyonları “23 yılda atılan en önemli tarihi adım” olarak nitelemesi, halkta biriken tepkiyi gösterdi. Kerküklüler, operasyonların siyasetçilerle sınırlı kalmamasını; gümrükler, sınır kapıları ve diğer kamu alanlarına da yayılmasını istedi.
BAĞDAT YENİ BİR DENGE ARIYOR
Bu halk desteği, Zeydi’nin elini güçlendiriyor. Fakat sürecin yönü henüz kesinleşmiş değil. Operasyonlar Irak’ın kendi devletleşme hamlesine dönüşebilir. ABD’nin bölgedeki planlarına alan açan bir sürece de evrilebilir. İran’a yakın yapıların daraltılmasıyla sonuçlanabilir. Ya da bütün bu başlıklar aynı anda işleyebilir.
Başbakan Zeydi, röportajında “Ne doğudan ne batıdan dayatma kabul ederim.” dedi. Ancak Washington ziyaretini, ardından Türkiye, İran ve Suudi Arabistan temaslarını planladığını da duyurdu. Bu sıra bile Irak’ın yürümek zorunda olduğu dar hattı gösteriyor. Bağdat hem ABD’yi karşısına alamıyor hem İran’ı tümden dışlayamıyor hem de Körfez ve Türkiye ile yeni denge kurmak istiyor.
‘IRAK İRAN’I HER ZAMAN GÖZETİR’
Gök de bu noktaya dikkat çekti:
“Irak bugün devleti yeniden rayına oturtmaya çalışıyor. Ekonomileri de şu an fena değil. İran’la alakalı tamamen kopuş beklememek lazım. Irak devleti İran’ı her zaman görür, gözetir. Ama aynı zamanda devletin resmi ordusu dışında silah istemeyen bir eğilim de var.”
ÖNÜMÜZDEKİ AYLAR BELİRLEYİCİ
Irak’ta bundan sonraki birkaç ay belirleyici olacak. Yolsuzluk dosyalarının nereye kadar uzanacağı, Haşdi Şabi’nin hangi kanadının nasıl bir statüye çekileceği, silahların devlet denetimine alınması planının sahada nasıl uygulanacağı, Bağdat’ın yeni dönemini şekillendirecek.
