Bilim insanları, Dünya topraklarının altında gezegenin ekosistemini yöneten dev bir mantar ağı keşfetti. Yeni araştırmaya göre bu ağ, küresel ölçekte yaklaşık 110 katrilyon kilometre uzunluğa ulaşabiliyor ve Dünya–Güneş mesafesini neredeyse milyarlarca kez kat edebilecek büyüklükte.
Mikorizal ağ olarak bilinen bu yapı, bitki kökleriyle simbiyotik ilişki kuran mantar ipliklerinden (hiflerden) oluşuyor.
450 milyon yıllık ortaklık: Bitki–mantar işbirliği
Araştırmalara göre bu sistemin kökeni 450 milyon yıl öncesine kadar uzanıyor. Tüm bitki türlerinin yaklaşık yüzde 70’i, hayatta kalmak için bu yeraltı mantar ağına bağımlı.
Mantarlar, topraktan fosfor ve su gibi besinleri bitkilere taşırken; bitkiler de fotosentez yoluyla ürettikleri karbonu mantarlara aktarıyor. Bu karşılıklı ilişki, Dünya’daki yaşam döngüsünün en temel parçalarından biri olarak kabul ediliyor.
322 araştırma, 16 bin toprak örneği
Bilim insanları, söz konusu ağı ortaya koyabilmek için:
322 farklı bilimsel çalışmayı analiz etti
16 binden fazla toprak örneğini inceledi
9 farklı küresel biyomdan veri topladı
300 binden fazla mantar ipliğini ölçtü
Bu veriler yapay zekâ ve makine öğrenimi modelleriyle birleştirilerek küresel bir yeraltı haritası oluşturuldu.
“110 katrilyon kilometrelik sistem”
Araştırmanın en dikkat çekici sonucu, Dünya’nın üst 15 santimetrelik toprak katmanında 110 katrilyon kilometrelik mantar ipliği bulunduğunun tahmin edilmesi oldu.
Bilim insanlarına göre bu, yalnızca bir ekosistem değil; aynı zamanda gezegen ölçeğinde bir “taşıma ve iletişim altyapısı” anlamına geliyor.
Karbon döngüsünün görünmeyen motoru
Çalışma ayrıca bu ağın her yıl yaklaşık 4 milyar ton karbondioksit eşdeğeri karbonu bitkilerden toprağa taşıdığını ortaya koydu.
Uzmanlara göre bu durum, mantar ağlarının iklim sistemi üzerindeki etkisinin bugüne kadar yeterince hesaplanmadığını gösteriyor.
En yoğun ağ çayırlarda bulundu
Araştırmanın şaşırtıcı bir diğer bulgusu ise en yoğun mantar ağlarının tropikal ormanlarda değil:
çayırlar
bozkırlar
sulak alanlar
gibi bölgelerde yoğunlaşması oldu.
Bilim insanları bunun, otsu bitkilerin mantarlarla daha yoğun karbon alışverişi yapmasından kaynaklanabileceğini belirtiyor.
Tarım alanlarında düşüş alarmı
Çalışmaya göre tarım yapılan arazilerde mantar ağ yoğunluğu ortalama yüzde 47 daha düşük.
Uzmanlar bu düşüşün; gübre kullanımı, tarım ilaçları ve toprak işleme yöntemleriyle ilişkili olabileceğini ifade ediyor.
“Hâlâ çok az şey biliyoruz”
Araştırmacılar, çöller, tropikal ormanlar ve tundraların hâlâ yeterince incelenmediğine dikkat çekerek yeraltı ekosisteminin tam boyutunun henüz bilinmediğini vurguluyor.
Çalışma, bilim insanlarına göre “yeraltındaki görünmez yaşamın” gezegenin karbon dengesi, gıda güvenliği ve iklim değişikliğiyle mücadelede kritik bir rol oynadığını bir kez daha ortaya koyuyor.
