Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşu arasında yer alan firmaların da olduğu 13 beyaz et devine hafta başı 'piyasa işleyişini bozmak' ve 'haksız fiyat artışlarına neden olmak' iddiasıyla operasyon düzenlenirken şirketlere de kayyum atandı. Adalet, İçişleri, Ticaret ve Maliye Bakanlığı'nın iş birliğinde yapılan operasyonda vatandaşların makul fiyatlarla gıdaya ulaşmasının devletin öncelikli sorumluluğu olduğu vurgusu yapıldı. Beyaz et sektörüne operasyon yapıldığı saatlerde Et ve Süt Kurumu kımızı ete yüzde 28'e ulaşan zam yaptı.
KASAPLARDAKİ ET FİYATINI TETİKLEME KORKUSU
Tarım Bakanlığı bünyesindeki ESK, dar gelirlinin kırmızı ete ulaşımını kolaylaştırmak üzere PERDER üyesi marketlerle bir anlaşma yaparak ithal etin daha düşük fiyattan satılmasını sağlıyordu. Kırmızı et piyasasını dengelemek için Ağustos 2025'ten bu yana kıyma ve kuşbaşı fiyatları sabit tutuluyordu. Ancak hafta başı yapılan zamla birlikte kıymanın kilosu yüzde 24 artışla 600 liraya çıkarken 1 kilogram kuşbaşı etin kilosu da 650 liraya ulaştı. Uzmanlar, yapılan zammın, kasaplarda ve anlaşmalı olmayan mağazalardaki kırmızı et fiyatlarını da tetikleyeceğini belirtti.
KAYYUMA MAHKEME FRENİ
Soruşturma kapsamında haklarında kayyum kararı verilen Gedik Piliç, Erpiliç, Keskinoğlu ve Lezita'nın yaptığı itirazları değerlendiren mahkeme, kayyum tedbirinin kaldırılmasına hükmetti.
BEYAZ ETE KAYYUM KIRMIZI ETE ZAM
Beyaz et sektörüne ‘fahiş fiyat’ gerekçesiyle kayyum ve gözaltı operasyonları yapılırken, Et ve Süt Kurumu, kırmızı ete yüzde 24 ila 28 arasında zam uyguladı. Vatandaşa ucuz et sağlamak amacıyla Tarım Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren kurumun kararına ‘Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu’ yorumları yapıldı. Dikkat çeken nokta ise kararın kırmızı et ithalat maliyetlerinde kayda değer bir artış yaşanmadığı dönemde alınması oldu.
Vatandaşın uygun fiyatla ete ulaşmasını sağlamak amacıyla faaliyet gösteren ve Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Et ve Süt Kurumu (ESK), kırmızı et fiyatlarına yüzde 24 ila 28 arasında zam yaptı. Beyaz et sektörüne yönelik ‘fahiş fiyat’ gerekçesiyle kayyum ve gözaltı operasyonlarının gündemde olduğu günlerde gelen zam kararı, ‘Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu’ yorumlarına neden oldu. ESK ile Perakendeciler Derneği (PERDER) üyesi marketler arasında yapılan protokol kapsamında vatandaşlara daha uygun fiyatla sunulan kırmızı ette yaklaşık bir yıldır değişmeyen fiyatlar güncellendi. Buna göre, daha önce kilogramı 485 liradan satılan kıyma 600 liraya yükselirken, kuşbaşı etin kilogram fiyatı da 650 lira oldu. Artış oranı ürüne göre yüzde 24 ile yüzde 28 arasında değişti. Dikkat çeken nokta ise zam kararının, kırmızı et ithalat maliyetlerinde kayda değer bir artış yaşanmadığı dönemde alınması oldu. Piyasada fiyat artışlarının gerekçesi olarak gösterilen maliyet baskısının bulunmadığı bir ortamda devletin kendi kurumu eliyle yapılan zam, tartışmaları beraberinde getirdi. Karar, beyaz et sektörüne yönelik sert müdahalelerin hemen ardından geldi.
ESK RANT ŞİRKETİNE DÖNÜŞTÜ
Geçtiğimiz günlerde Türkiye’nin yüzde 80’ini sırtlayan beyaz et firmalarına yönelik soruşturma başlatılmış, bazı şirketlere denetim kayyumu atanmış ve üst düzey yöneticiler hakkında işlem yapılmıştı. Ticaret Bakanlığı da market zincirlerine milyonlarca liralık idari para cezası kesmişti. Hükümet kanadı bir yandan gıda fiyatlarındaki artışlarla mücadele amacıyla özel sektöre yönelik denetim ve yaptırımları artırırken, diğer yandan Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı ESK’nın kırmızı ette yüksek oranlı fiyat artışına gitmesi kamuoyunda çelişki olarak değerlendirildi. Ekonomi çevreleri de tartışmaya dikkat çekti. Şenol Babuşcu, “Ucuz protein kaynağı olan beyaz ete müdahale edilirken vatandaşın çok daha ağır maliyetle tükettiği kırmızı et tarafında yaşananlara neden öncelik verilmedi?” sorusunu gündeme taşıdı. İnan Mutlu ise ESK’nın son yıllarda büyüyen mali yapısına işaret ederek, “İthalattan parayı vuran Et ve Süt Kurumu 2025’te İSO 500’de 18 sıra yükselerek en büyük 49’uncu sanayi kuruluşu oldu. Halk için kurulan Cumhuriyetin kurumları resmen iktidarın rant şirketlerine dönüştü” dedi. Öte yandan kulislerde ise beyaz et sektöründekine benzer şekilde kırmızı et üretimi ve ticareti yapan bazı firmaların da ‘fiyat manipülasyonu’ ve ‘haksız kazanç’ iddialarıyla incelemeye alındığı konuşuluyor. Gazeteci Barış Terkoğlu da organize perakende sektörünün büyük zincir marketlerine yönelik ayrı soruşturmaların sürdüğünü öne sürdü. Ancak tüm bu tartışmaların ortasında vatandaşın karşısına çıkan tablo değişmedi: Kırmızı ete ulaşım daha da zorlaştı.
MAHKEMEDEN FREN: 4 FİRMA İÇİN KARAR İPTAL EDİLDİ
Beyaz et sektörüne yönelik ‘fahiş fiyat’ iddiasıyla düzenlenen operasyonda şirketlere atanan denetim kayyımları yargıdan dönmeye başladı. Operasyon kapsamında denetim kayyımı atanan 13 tavuk eti üreticisi firma, kararın durdurulması için mahkemeye başvurdu. Başvuruları değerlendiren mahkeme; Gedik Piliç, Erpiliç, Lezita ve Keskinoğlu hakkında verilen denetim kayyımı ataması kararını durdurdu. Şirketlerin başvurularında, denetim kayyımı atamasının hukuka aykırı olduğu savunuldu. Operasyon kapsamında Türkiye’nin tanınan beyaz et markaları arasında yer alan Banvit, Akpiliç, Bakpiliç, Aşpiliç, Bupiliç, Erpiliç, Gedik Pazarlama, Hastavuk, Keskinoğlu, Şenpiliç, Orvital, Aypi ve Lezita’ya yönelik işlem yapılmıştı. Soruşturma kapsamında 32 yönetici gözaltına alınmış, şirketlere de denetim kayyımı atanmıştı. Adalet, İçişleri, Ticaret ve Hazine ve Maliye bakanlıklarının işbirliğiyle yürütülen süreçte, vatandaşların gıdaya makul fiyatlarla erişiminin devletin öncelikli sorumluluğu olduğu vurgulanmıştı. Sektör çevreleri, gıda fiyatlarıyla mücadelede denetim ve düzenleme yetkisinin kamu kurumlarına ait olduğunu ancak şirketlere kayyım atanmasının piyasa açısından tedirginlik yaratan bir adım olduğunu savundu. Ekonomistler ve sektör temsilcileri de tavuk eti fiyatlarındaki artışın genel gıda enflasyonunun altında kaldığına dikkat çekti.
