Derleme: Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr - 1 Kasım 1955 tarihinde başlayan ve 30 Nisan 1975 yılına kadar devam eden Vietnam Savaşı'nın en çarpıcı simgelerinden biri olan Cu Chi Tünelleri, yalnızca askeri bir yapı değil, aynı zamanda modern savaş tarihinin en sıra dışı direniş hikâyelerinden biri olarak kabul ediliyor. Güney Vietnam'da, dönemin Saygon kentinin kuzeybatısında yer alan bu dev yer altı ağı, savaş boyunca Viet Cong gerillalarının en önemli sığınaklarından biri oldu. ABD ordusunun yoğun bombardımanlarına, kara operasyonlarına ve kimyasal savaş programlarına rağmen ayakta kalmayı başaran tüneller, bugün savaşın en dikkat çekici miraslarından biri olarak ziyaretçilerini ağırlıyor. 86 yıldır ayakta duran Cu Chi Tünelleri'ni yakından tanımaya ne dersiniz?
İlk olarak 1940'lı yıllarda Fransız sömürge yönetimine karşı mücadele eden Viet Minh güçleri tarafından kazılmaya başlanan tüneller, Vietnam Savaşı'nın şiddetlenmesiyle birlikte genişletildi. Tarihçilere göre sistem zamanla yaklaşık 250 kilometrelik bir yer altı ağına dönüştü. Tüneller, Saygon'un eteklerinden Kamboçya sınırına kadar uzanıyor ve farklı gerilla üslerini birbirine bağlıyordu. Cu Chi Tünelleri sıradan bir sığınaktan çok daha fazlasıydı. Yer altında yaşam alanları, mutfaklar, hastane, cephanelikler, komuta merkezleri ve bomba sığınakları bulunuyordu. Yoğun bombardıman altındaki bölgelerde yaşayan birçok kişi günlerinin büyük bölümünü yer altında geçiriyordu. Bazı bölümlerde tiyatro salonları ve toplantı alanları bile bulunuyordu. Viet Cong savaşçıları bu tüneller sayesinde Amerikan birliklerine ani baskınlar düzenleyebiliyor, ardından dakikalar içinde gözden kaybolabiliyordu. Tünel girişleri ustalıkla kamufle edildiğinden, bölgeye gönderilen Amerikan birlikleri çoğu zaman düşmanın nereden geldiğini anlayamıyordu. Bu durum savaşın en büyük askeri çıkmazlarından birine dönüştü.
SIĞINAKLAR DEŞİFRE OLDU!
Zamanla bu yeraltı ağının farkında varan Amerikan ordusu Cu Chi bölgesindeki tünelleri ortadan kaldırmak için çok sayıda operasyon düzenledi. 1966 yılında gerçekleştirilen Operation Crimp ve ardından gelen Operation Cedar Falls kapsamında binlerce asker bölgeye sevk edilmişti. B-52 bombardıman uçakları tarafından yoğun hava saldırıları düzenlendi, tünellerin bulunduğu düşünülen alanlar sürekli olarak bombalandı. Ancak gerillalar çoğu zaman yer altında saklanarak bu saldırılardan kurtulmayı başardı.
ABD ordusu daha sonra 'Tunnel Rats' yani 'Tünel Fareleri' olarak bilinen özel birlikler oluşturdu. Bu askerler dar ve karanlık geçitlere girerek tünelleri temizlemeye çalışıyordu. Ancak bubi tuzakları, yılanlar, akrepler ve son derece dar koridorlar nedeniyle bu görev savaşın en tehlikeli operasyonlarından biri olarak görülüyordu. Fakat ABD'nin en tartışmalı hamlesi yer altında değil, yer üstünde gerçekleşiyordu. Amerikan komutanları, Cu Chi çevresindeki yoğun orman örtüsünün tünelleri gizlediğini düşünüyordu. Bu nedenle gerillaların saklanma alanlarını ortadan kaldırmak amacıyla geniş çaplı bir kimyasal savaş programı başlattı. 'Operation Ranch Hand' adı verilen program kapsamında Vietnam, Laos ve Kamboçya üzerinde milyonlarca litre kimyasal madde püskürtüldü. Operasyonun en bilinen maddesi ise Portakal Gazı (Agent Orange) oldu.
PORTAKAL GAZI HALKI HASTA ETTİ
ABD ordusunun amacı, ağaçların yapraklarını dökerek orman örtüsünü ortadan kaldırmak ve Viet Cong güçlerini havadan görünür hale getirmekti. 1961 ile 1971 yılları arasında milyonlarca dönümlük arazi kimyasal maddelerle kaplandı. Tarım alanları, nehir çevreleri ve ormanlık bölgeler bu operasyonlardan etkilendi. Portakal Gazı'nın içerisinde bulunan dioksin maddesinin yıllar sonra ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkilendirildiği ortaya çıktı. Araştırmalar, maruz kalan kişilerde çeşitli kanser türleri, doğum kusurları ve kronik sağlık problemleri görülebildiğini ortaya koydu.
Tünelleri ortaya çıkarmak için yalnızca kimyasallar kullanılmadı. Bölgedeki ormanlar yoğun bombardımanlara maruz bırakıldı, buldozerlerle geniş alanlar düzleştirildi ve bitki örtüsü sistemli biçimde yok edilmeye çalışıldı. Amaç, Viet Cong savaşçılarının saklanabileceği her alanı ortadan kaldırmaktı. Buna rağmen tüneller tamamen yok edilemedi ve savaş boyunca kullanılmaya devam etti. 1975 yılında savaşın sona ermesinin ardından Cu Chi Tünelleri koruma altına alındı. Günümüzde bölge, Vietnam'ın en çok ziyaret edilen tarihî alanlarından biri olarak kabul ediliyor. Ziyaretçiler dar koridorlardan geçebiliyor, savaş döneminde kullanılan yaşam alanlarını görebiliyor ve yer altında yıllarca süren direnişin izlerini yakından inceleyebiliyor.
