ŞEBNEM TURHAN
Türkiye'den 6.4 milyonu aşkın yatırımcısıyla Borsa İstanbul, Merkezi Kayıt Kuruluşu verilerine göre 23.17 trilyon liralık piyasa değerine sahip. Bu büyüklükteki Borsa İstanbul’da geçen hafta rutin endeks değişiklikleri oldukça ses getirdi. Endeks hesaplamaları küresel borsalarla aynı olsa da BİST100 endeksinden Türkiye’nin en bilinen şirketlerinin hisselerinin çıkıp yerine yeni hisselerin alınması eleştirildi. Endeks değişikliğinin hemen öncesinde MSCI’nın Borsa İstanbul’a yönelik uyarılarının ardından gelmesi de eleştirilerin dozunu arttırdı.
Borsa İstanbul her üç ayda bir yaptığı gibi dönemsel endeks değişikliklerini geçen haftanın son günü açıkladı. BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Kural Seti'ne uygun olarak tamamlanan hesaplamalarla BİST30 endeksinde bir değişiklik yapılmazken yedek paylar olarak Pasifik Eurasia, Halkbank ve Ülker Bisküvi belirlendi. BİST50 hissesinden Arçelik, Doğuş Otomotiv, Mavi Giyim ve TSKB çıkarıldı yerine Eczacıbaşı İlaç, Efor Yatırım, Gülermak ve Katılım Evim girdi. Yedek paylar ise BİST50 için Şekerbank, Doğuş Otomotiv ve Mavi Giyim belirlendi.
BİST100’den üç şirket çıktı
BİST100 endeksinden Anadolu Grubu Holding, TAB Gıda ve Tureks Turizm çıkarıldı, Esenboğa Elektrik, Işıklar Enerji, Odine Teknoloji alındı. Yedek paylar Smart Güneş, Yeo Teknoloji ve Kızılbük GYO oldu. BİST500 endeksinden Acıpayam Selüloz, CEO Event, Despec Bilgisayar, Doktaş Dökümcülük, İhlas Yayın Holding, Pamel Elektrik ve Zedur Enerji çıkarıldı. Ağaoğlu GMYO, Ekinciler Demir Çelik, Empa Elektronik, Gentaş Kimya, Luxera GYO, Metropal, Savur GMYO alındı. Yedek paylar Ceo Event, Doktaş Döküm ve Zedur Enerji oldu.
BİST banka dışı likit 10 endeksinden BİM Mağazaları çıkarıldı, Astor Enerji alındı, BİST sürdürülebilirlik endeksinden Gürsel Turizm ve Smart Güneş Enerjisi çıkarıldı Eczacıbaşı İlaç girdi. BİST sürdürülebilirlik 25 endeksinden Arçelik, Doğuş Otomotiv çıkarıldı SASA Polyester ve Türk Telekom alındı.
Fiili dolaşımdaki şeffaflık endişesi
Endeks değişikliğinin yapıldığı gün uluslararası endeks sağlayıcı MSCI, Türkiye'nin piyasaya erişilebilirlik değerlendirmesinde bilgi akışı kriteri notunu negatif seviyesine düşürdüğünü açıkladı. MSCI açıklamasında serbest dolaşımdaki pay şeffaflığı ve uygun fiyat oluşumu konusundaki endişeler devam etti. Açıklamada, ortaklık yapılarındaki sınırlı şeffaflık ve koordineli işlem davranışları nedeniyle yatırıma uygunluk konusundaki endişelerin sürdüğü belirtildi. Endeks sağlayıcı, Türkiye'deki küçük ölçekli halka açık şirketlerde görülen bu durumun fiyat oluşumunu olumsuz etkileyebileceğini ve oynaklığı artırabileceğini vurguladı.
Hesaplama kriteri uluslararası
MSCI uyarısı ardından gelen endeks değişiklikleri piyasa oyuncuları tarafından eleştiriliyor. EKONOMİ’ye konuşan bir fon yöneticisi endeks hesaplama kriterlerinin zaten uluslararası kriterlerle aynı olduğunu ve burada bir değişikliğin çok önemli olmadığını vurguladı. MSCI’nın da fiili dolaşıma yönelik endişelerini gerekçe göstererek not kırdığını hatırlatan fon yöneticisi bunun nedeninin de MSCI’nın da Borsa İstanbul’un da hesaplamalarda fiili dolaşıma açık paylar üzerinden işlem yaptığını kaydetti. Yönetici MSCI’nın fiili dolaşımların doğru olmadığını düşündüğünü belirterek Sermaye Piyasası Kurulu’nun da fiili dolaşıma yönelik düzenlemesinin de bu nedenle devreye alındığını vurguladı.
Ancak fon yöneticisinin verdiği bilgiye göre BİST30 endeksinde olan ve en çok konuşulan bir hissenin bu düzenlemeden etkilenmediğine dikkat çekerek aynı hissenin vadeli kontratı olmayan tek BİST30 hissesi olduğuna da işaret etti. Fon yöneticisinin verdiği bilgiye göre vadeli kontratı olmaması bu hissenin riskli bulunduğunu gösteriyor ancak bu riske rağmen neden BİST30’a girebildiği de tartışılmalı. Fon yöneticisi endeks hesaplamalarının değil işlemlerin incelenmesi gerektiğine vurgu yaparak şunları söyledi: “Tüm uygulamalar fonlarla endeksle ilgili olsun işlemlere dayanıyor. İşlemler incelenmediği sürece şirketlerin o fiyatlara, yüksek işlem hacimlerine nasıl ulaştıklarına bakılmadıkça hangi fonların hisseleri taşıdığına ve hangi fonların birbiri ile işlem yaptığına bakılmadıkça ne uygulama yapılırsa yapılsın düzeltici veya devrim niteliğinde olmaz. Endeks dinamikleri bozuldu ve yeni bir kontrole ihtiyaç olduğu ortada.”
Konuyla ilgili sorularımızı yanıtlaması için başvurduğumuz Borsa İstanbul yetkililerine ise ulaşamadık.
