Türkiye genelinde büyük zincir marketlerin geleneksel kâğıt etiketleri kaldırarak Wi-Fi bağlantılı elektronik raf etiketi sistemlerine geçmesi, perakende sektöründe yeni bir tartışma başlattı.
Şirketler bu dönüşümü çevreci, pratik ve maliyet düşürücü bir adım olarak tanıtırken, sistemin tüketici açısından önemli avantajları da bulunuyor.
KASA-RAF FARKI BİTECEK AMA YENİ RİSK DOĞACAK
Özellikle raftaki fiyat ile kasadaki fiyatın farklı çıkması gibi yıllardır şikâyet konusu olan sorunlar, bu teknolojiyle teknik olarak ortadan kalkabiliyor.
Ancak elektronik raf etiketlerinin yalnızca kolaylık sağlamadığı, aynı zamanda fiyatların çok daha hızlı ve sık değiştirilebilmesine imkân tanıdığı belirtiliyor. Klasik sistemde zam yapılması için binlerce mağazada kâğıt etiketlerin tek tek değiştirilmesi gerekiyordu.
TEK TUŞLA BİNLERCE ŞUBEDE FİYAT DEĞİŞECEK
Bu zahmet, marketlerin küçük fiyat artışlarını hemen raflara yansıtmasının önünde doğal bir engel oluşturuyordu. Dijital etiket sistemiyle birlikte bu engel ortadan kalkıyor. Genel merkezden yapılacak tek bir işlemle, ülkenin dört bir yanındaki şubelerde milyonlarca ürünün fiyatı saniyeler içinde güncellenebiliyor.
BÜYÜK ZAM YERİNE SESSİZ MİKRO-ZAM DÖNEMİ
Bu durum, tüketici açısından yeni bir dönemin başlangıcı olarak görülüyor. Haftalık kampanya bültenleriyle değişen fiyatların yerini günlük, hatta gün içinde birkaç kez değişebilen fiyatlar alabilir.
Kur, maliyet, lojistik ya da talep artışı gibi gerekçelerle ürünlere küçük ama sürekli zamlar yapılması mümkün hale gelebilir. Böylece tüketicinin hemen fark etmeyeceği 50 kuruşluk, 1 liralık artışlar zamanla hane bütçesinde ciddi bir yük oluşturabilir.
KALABALIK SAATTE TEMEL GIDAYA ZAM RİSKİ
Türkiye Gazetesi'nden Kaan Zenginli'nin haberine göre, sistemin yapay zekâ destekli dinamik fiyatlandırmayla birlikte kullanılması ise endişeleri daha da artırıyor. Mağaza yoğunluğu, hava durumu, alışveriş saatleri ve tüketici davranışları analiz edilerek fiyatların anlık olarak değiştirilebilmesi, market alışverişinde uçak bileti ya da taksi uygulamalarına benzer dalgalı fiyat dönemini başlatabilir.
Örneğin mesai çıkışı marketlerin en kalabalık olduğu saatlerde temel gıda ürünlerinin fiyatı artırılabilir; sıcak havalarda soğuk içecek ve dondurma, yağmurlu günlerde şemsiye, derbi öncesinde ise cips ve kuruyemiş gibi ürünlerde anlık fiyat artışları görülebilir.
DENETİMDEN KAÇIŞ ENDİŞESİ BÜYÜYOR
Bir diğer tartışma konusu ise denetim mekanizması. Elektronik etiketler sayesinde fiyatların saniyeler içinde değiştirilebilmesi, kötüye kullanım ihtimalini de gündeme getiriyor.
FİYAT DEĞİŞİMLERİNE “KARAKUTU” ŞARTI
Denetim sırasında fiyatların geçici olarak düşürülmesi, denetim sonrası tekrar artırılması gibi senaryoların önüne geçilebilmesi için sistemlerde tüm fiyat değişikliklerinin kayıt altına alındığı, silinemeyen ve denetlenebilir bir “karakutu” altyapısının zorunlu hale getirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
TEKNOLOJİ KOLAYLIK MI, TÜKETİCİ İÇİN TUZAK MI?
Uzmanlara göre elektronik raf etiketi teknolojisi tek başına zararlı bir sistem değil; hatta doğru kullanıldığında israfı azaltabilir, operasyonu kolaylaştırabilir ve tüketici mağduriyetini önleyebilir.
Ancak fiyat değişikliklerinin sınırlandırılmadığı, geçmiş kayıtların denetlenmediği ve yapay zekâ destekli dinamik fiyatlandırmanın kontrolsüz bırakıldığı bir ortamda, bu dönüşüm tüketici lehine değil, marketlerin daha sık ve daha görünmez zam yapabildiği yeni bir modele dönüşebilir.
